Bài tập học kỳ môn Tổ chức Tòa án Viện kiểm sát 9 điểm

                     MỞ ĐẦU

Như chúng ta biết, Việt Nam là quốc gia đầu tiên ở châu Á và nước thứ hai trên thế giới phê chuẩn Công ước của Liên Hiệp quốc về Quyền trẻ em vào ngày 20 tháng 2 năm 1990. Ngay tại “Lời mở đầu” của Công ước của Liên Hiệp quốc về Quyền trẻ em đã chỉ rõ: “Do còn non nớt về thể chất và trí tuệ, trẻ em cần được bảo vệ và chăm sóc đặc biệt, kể cả sự bảo vệ thích hợp về mặt pháp lý trước cũng như sau khi ra đời”. Tại Điều 3 Công ước của Liên Hiệp quốc về Quyền trẻ em quy định rằng: “Trong tất cả những hành động liên quan đến trẻ em, dù do hành động liên quan đến trẻ em, dù do các cơ quan phúc lợi xã hội công cộng hay tư nhân, tòa án, các nhà chức trách hành chính hay cơ quan lập pháp tiến hành thì lợi ích tốt nhất của trẻ em phải là mối quan tâm hàng đầu”.Với quan điểm nhất quán trong việc bảo vệ trẻ em Tòa Gia đình và người chưa thành niên đa được thành lập. Để hiểu rõ hơn về Tòa án gia đình và người chưa thành niên, sau đây em xin lựa chọn nghiên cứu đề tài:“Tổ chức và hoạt động của tòa án gia đình và người chưa thành niên trong hệ thống tòa án Việt Nam”.

NỘI DUNG

I. KHÁI QUÁT VỀ TÒA ÁN GIA ĐÌNH VÀ NGƯỜI CHƯA THÀNH NIÊN

  1. Cơ sở pháp lý

Tòa Gia đình và người chưa thành niên ở Việt Nam được quy định lần đầu tiên tại Luật Tổ chức Tòa án năm 2014, được tổ chức theo mô hình Tòa chuyên trách, là một bộ phận nằm trong cơ cấu tổ chức tại Tòa án nhân dân cấp huyện và tương đương, Tòa án nhân dân cấp tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương, Tòa án nhân dân cấp cao.

Đồng thời thẩm quyền của tòa án gia đình và người chưa thành niên(NCTN) cũng được quy định tại Thông tư 01/2016/TT-CA quy định việc tổ chức các tòa chuyên trách tại tòa án nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương, tòa án nhân dân huyện, quận, thị xã, thành phố thuộc tỉnh và tương đương.

Khoản 2 điều 36 của Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015 quy định về thẩm quyền của Tòa gia đình và người chưa thành niên Tòa án nhân dân cấp huyện có thẩm quyền giải quyết theo thủ tục sơ thẩm những vụ việc về hôn nhân và gia đình thuộc thẩm quyền của Tòa án nhân dân cấp huyện quy định tại Điều 35 của Bộ luật này.

Ngoài ra còn có Thông tư số 01/2017/TT-TANDTC quy định phòng xử án.

  1. Mục đích thành lập

Mục đích thành lập Tòa gia đình và người chưa thành niên nhằm  bảo đảm chuyên môn hóa việc giải quyết, xét xử của Tòa án theo từng lĩnh vực xét xử nhằm nâng cao chất lượng giải quyết, xét xử các loại vụ việc, tạo điều kiện phân công, bố trí, sắp xếp, đào tạo, bồi dưỡng, kiện toàn đội ngũ Thẩm phán, Thẩm tra viên, Thư ký Tòa án; trường hợp tại Tòa án không đủ điều kiện tổ chức Tòa chuyên trách thì phải bố trí Thẩm phán chuyên trách. Vì hiện nay các vụ việc liên quan đến nhiều lĩnh vực trong xã hội, do đó, cần phải có những tòa án chuyên trách để giải quyết từng lĩnh vực bởi vì nếu chung một tòa án xử lí tất cả các tranh chấp hình sự, dân sự, hành chính, lao động, hôn nhân gia đình.. sẽ không đảm bảo chất lượng, hiệu quả. Chính vì lẽ đó, tòa gia đình và người chưa thành niên được thành lập là một tòa chuyên trách của hệ thống tòa án nhân dân.

  1. Ý nghĩa

TAND Thành phố Hồ Chí Minh theo Quyết định số 388/QĐ-TCCB ngày 30/3/2016 của Chánh án TAND tối cao, ra mắt ngày 04/4/2016, thành phố Hồ Chí Minh là địa phương đầu tiên thành lập Tòa chuyên trách này. Có thể nói, đây là một cột mốc quan trọng trong tiến trình cải cách tư pháp cũng như cụ thể hóa chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước Việt Nam nhằm bảo vệ, chăm sóc, giáo dục trẻ em và xử lý người chưa thành niên phạm tội; đồng thời chứng tỏ cam kết mạnh mẽ của Việt Nam trong bảo đảm quyền trẻ em, đặc biệt là trẻ em trong hoạt động tư pháp, thông qua việc xây dựng một hệ thống tư pháp trẻ em toàn diện mà Tòa gia đình và người chưa thành niên là trung tâm, với sự tham gia, phối hợp chặt chẽ của các cơ quan, tổ chức có liên quan. Đây cũng là phương thức để thực hiện nguyên tắc hiến định về việc xét xử kín đối với người chưa thành niên quy định tại khoản 3 Điều 103 của Hiến pháp năm 2013.

II. TỔ CHỨC CỦA TÒA ÁN GIA ĐÌNH VÀ NGƯỜI CHƯA THÀNH NIÊN

  1. Cơ cấu tổ chức

Tòa gia đình và người chưa thành niên xuất hiện trong cơ cấu của Tòa án nhân dân cấp cao, Tòa án nhân dân cấp tỉnh, Tòa án nhân dân cấp huyện. Việc tổ chức Tòa gia đình và người chưa thành niên ở cấp tỉnh và cấp huyện sẽ căn cứ vào yêu cầu công việc và thực tế xét xử của mỗi tòa án; đồng thời tùy thuộc vào biên chế Thẩm phán, Thẩm tra viên, Thư ký của từng tòa án và do Chánh án Tòa án nhân dân tối cao xem xét, quyết định. Việc thành lập Tòa án gia đình và người chưa thành niên không chỉ là sự sắp xếp lại cơ cấu tổ chức của Tòa án nhân dân theo hướng hợp lý hơn mà còn là thiết chế mới tạo điều kiện để chuyên môn hóa công tác giải quyết các vụ việc về gia đình và người chưa thành niên nhằm nâng cao hiệu quả, chất lượng và rút ngắn thời hạn giải quyết các vụ việc về gia đình và người chưa thành niên tại Tòa án nhân dân.Tại điểm b khoản 1 điều 30 Luật Tổ chức Tòa án nhân dân 2014 quy định về cơ cấu tổ chức của Tòa án nhân cấp cao có Tòa gia đình và người chưa thành niên. Tương tự, tại điểm b khoản 1 điều 38 và khoản 1 điều 45 Luật này đều có quy định tòa gia đình và người chưa thành niên là một tòa chuyên trách tại các cấp Tòa án nhân dân cấp tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương và Tòa án án nhân dân huyện, quận, thị xã, thành phố thuộc tỉnh.

Như vậy, khác biệt cơ bản giữa Tòa Gia đình của môt số nước khác(ví dụ như Hàn Quốc) với Tòa Gia đình và NCTN của Việt Nam là về mô hình tổ chức, ở Hàn Quốc được tổ chức thành một hệ thống Tòa án độc lập cùng với các loại hình Tòa án khác thì ở Việt Nam lại được tổ chức theo mô hình Tòa chuyên trách thuộc TAND các cấp.

  1. Nhân sự

Tòa Gia đình và NCTN ở Việt Nam được tổ chức theo mô hình Tòa chuyên trách nên nhân sự cũng bao gồm các Thẩm phán và Thư ký Tòa án. Đội ngũ lãnh đạo bao gồm Chánh Tòa và các Phó Chánh tòa. Ở Tòa Gia đình và NCTN thuộc TAND thành phố Hồ Chí Minh hiện nay có 30 biên chế bao gồm 15 Thẩm phán (trong đó có 01 Chánh Tòa, 02 Phó Chánh tòa) và 15 Thư ký nghiệp vụ. Số lượng nhân sự như vậy có thể coi là đảm bảo đủ số lượng cũng như chất lượng để đảm bảo cho tòa chuyên trách này hoạt động có hiệu quả.

III. HOẠT ĐỘNG CỦA TÒA GIA ĐÌNH VÀ NGƯỜI CHƯA THÀNH NIÊN

  1. Thẩm quyền tòa gia đình và người chưa thành niên

Điểm 6, điểm 7 Điều 3 Thông tư số 01/2016/TT- CA, ngày 21/01/2016, Chánh án TAND tối cao quy định cụ thể về thẩm quyền giải quyết các vụ việc của Tòa Gia đình và NCTN. Theo đó, thẩm quyền của Tòa Gia đình và NCTN ở Việt Nam là xét xử các vụ án và giải quyết các vụ việc có liên quan đến gia đình và NCTN theo quy định của pháp luật tố tụng hình sự và pháp luật tố tụng dân sự hoặc các việc khác theo quy định của pháp luật. Hoạt động của Tòa gia đình và NCTN phải bảo đảm được tính chuyên môn hóa, tập trung vào đối tượng chịu tác động trực tiếp từ quyết định của Tòa án là trẻ em và NCTN; đồng thời gắn việc xử lý NCTN vi phạm pháp luật với việc giải quyết các mối quan hệ gia đình; bảo đảm điều kiện để xây dựng một môi trường thực sự riêng biệt (như: phòng xử án và cách bố trí phòng xử án theo hướng thân thiện với trẻ em, NCTN; các quy định về nội quy phòng xử án; cách thức điều hành của Thẩm phán, Hội thẩm …) phù hợp với các chuẩn mực quốc tế. Đồng thời Tòa Gia đình và người chưa thành niên có thẩm quyền xét xử vụ án hình sự có bị cáo là người dưới 18 tuổi, quy định tại điều 4 Thông tư 02/2018/TT-TANDTC quy định chi tiết việc xét xử vụ án hình sự có người tham gia tố tụng là người dưới 18 tuổi thuộc thẩm quyền của tòa gia đình và người chưa thành

  1. Cách thức tổ chức khi xét xử

Quy định về tổ chức xét xử các vụ việc liên quan người chưa thành niên cũng có những điểm đặc biệt. Chánh án Tòa án nhân dân tối cao đã ban hành Thông tư số 01/2017/TT-TANDTC quy định phòng xử án, trong đó có quy định về phòng xét xử của Tòa gia đình và người chưa thành niên. Điều 6 Thông tư này quy định “Trong phòng xử án, vị trí của hững người tiến hành tố tụng, người tham gia tố tụng, người tham dự phiên tòa, phiên họp trong phòng xử án được bố trí trên cùng một mặt phẳng, sắp xếp theo hình thức bàn tròn; tường trong phòng xử án có màu xanh. Bàn, ghế trong phòng xử án được thiết kế theo kiểu dáng bàn, ghế văn phòng. Người dưới 18 tuổi tham gia tố tụng tại phiên tòa được ngồi cạnh người đại diện, người bào chữa, người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của họ”. Việc bố trí phòng xử án theo không gian mới như trên sẽ tác động tâm lý tốt tới người chưa thành niên, không làm họ hoảng sợ. Họ có thể bình tĩnh lắng nghe các lỗi lầm của mình, qua đó hiểu được những hành vi gây ra để tự thân chuyển biến, tự cải tạo, nhận thức. Việc này tốt hơn là đưa họ ra hội trường, ra phòng xử án với cách làm mang tính áp đặt.

Điều 5 Thông tư 02/2018/TT-TANDTC quy định chi tiết việc xét xử vụ án hình sự có người tham gia tố tụng là người dưới 18 tuổi thuộc thẩm quyền của tòa gia đình và người chưa thành niên cũng có những quy định phòng xét xử phải thân thiện, bảo đảm lợi ích tốt nhất cho người dưới 18 tuổi.

Phòng xử án hôn nhân cũng được bố trí khác các phòng xử bình thường. Trong phòng bố trí một cái bàn vuông, Hội đồng xét xử ngồi đối diện với đương sự, hai bên còn lại là đại diện viện kiểm sát và luật sư tham gia phiên tòa.Việc sắp xếp này tránh không khí căng thẳng tại phiên xử. Các đương sự có thể trình bày như trò chuyện, chia sẻ, không quá áp lực, nặng nề. Tiêu chí nhất quán là các hội thẩm phải có một giáo viên hoặc người của đoàn thanh niên hoặc người có kinh nghiệm, hiểu biết tâm lý người dưới 18 tuổi. Đặc biệt, ngoài đội ngũ thẩm phán, tòa còn có đội ngũ chuyên gia tâm lý và tư vấn để có thể hỗ trợ tốt nhất cho công tác hòa giải và xét xử của thẩm phán.

IV. THỰC TIỄN GIẢI QUYẾT XÉT XỬ Ở TÒA GIA ĐÌNH VÀ NGƯỜI CHƯA THÀNH NIÊN TRONG HỆ THỐNG TAND Ở VIỆT NAM

  1. Những kết quả đạt được

Việc ra đời của Tòa Gia đình và người chưa thành niên là dấu ấn quan trọng và là một trong những thành công của tiến trình cải cách tư pháp. Đại diện Tòa án nhân dân tối cao cũng cho biết, kể từ ngày được thành lập đến nay. Tòa án gia đình và NCTN của hai Tòa án nhân dân cấp cao đã giải quyết, xét xử gần 700 vụ việc liên quan đến gia đình và người chưa thành niên, Tòa án nhân dân thành phố Hồ Chí Minh đã giải quyết, xét xử hơn 2.300 vụ việc, Tòa án nhân dân tỉnh Đồng Tháp đã giải quyết, xét xử được 88 vụ việc liên quan đến gia đình và người chưa thành niên.[1]

  1. Những hạn chế

Trong việc thí điểm mô hình Toà Gia đình và NCTN ở thành phố Hồ Chí Minh và tỉnh Đồng Tháp, TAND tối cao mới chỉ tách riêng các vụ việc về hôn nhân gia đình và NCTN để giao thẩm quyền cho Toà Gia đình và NCTN. Về trình tự, thủ tục giải quyết đối với án hôn nhân gia đình vẫn được thực hiện theo quy định của Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015, chứ chưa đảm bảo được chức năng hỗ trợ và giúp đỡ đương sự chuẩn bị để thích nghi với gia đình mới. Việc giải quyết ly hôn kéo dài (nhất là trong trường hợp có tranh chấp về tài sản) khiến cho các bên đương sự, đặc biệt là NCTN có cảm giác mệt mỏi, bị áp lực, ảnh hưởng không tốt đến tâm lý.

  1. Kiến nghị nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động của Tòa án gia đình và người chưa thành niên.

Để phát huy hơn nữa hiệu quả quan trọng của Tòa gia đình và người chưa thành niên, bảo vệ và phát triển gia đình Việt Nam, bên cạnh việc tổ chức các Tòa gia đình và người chưa thành niên, Tòa án nhân dân tối cao cần tập trung hơn nữa vào việc huấn luyện chuyên sâu cho đội ngũ Thẩm phán và Hội thẩm nhân dân về kỹ năng giải quyết các vụ việc liên quan đến người dưới 18 tuổi; tổ chức nhiều hội nghị về tư pháp đối với người chưa thành niên cho Thẩm phán, Hội thẩm và cán bộ Tòa án các cấp.

KẾT LUẬN

Việc giải quyết các vấn đề gia đình có ảnh hưởng sâu sắc đến đời sống tâm lý của từng thành viên trong gia đình, có tác động tích cực hoặc tiêu cực đến định hướng phát triển của trẻ em là thành viên trong gia đình. Do đó, Tòa án gia đình và người chưa thành niên có vai trò đặc biệt quan trọng, giúp giải quyết tốt các vấn đề thuộc quan hệ gia đình, trẻ em vi phạm pháp luật, tạo môi trường lành mạnh để trẻ em phát triển thể chất và nhân cách; đồng thời, góp phần vào sự ổn định chung của toàn xã hội.

 

 

DANH MỤC TÀI LIỆU THAN KHẢO

  1. Công ước của Liên Hiệp quốc về Quyền trẻ em vào ngày 20 tháng 2 năm 1990
  2. Hiến pháp 2013
  3. Bộ luật tố tụng dân sự 2015
  4. Luật Tổ chức Tòa án năm 2014
  5. Thông tư 01/2016/TT-CA quy định việc tổ chức các tòa chuyên trách tại tòa án nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương, tòa án nhân dân huyện, quận, thị xã, thành phố thuộc tỉnh và tương đương.
  6. Thông tư số 01/2017/TT-TANDTC quy định phòng xử án
  7. Thông tư 02/2018/TT-TANDTC quy định chi tiết việc xét xử vụ án hình sự có người tham gia tố tụng là người dưới 18 tuổi thuộc thẩm quyền của tòa gia đình và người chưa thành
  8. http://www.dangcongsan.vn/thoi-su/thanh-lap-toa-gia-dinh-va-nguoi-chua-thanh-nien-380085.html
  9. https://danluat.thuvienphapluat.vn/toa-an-gia-dinh-va-nguoi-chua-thanh-nien-co-that-su-can-thiet-186804.aspx

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

[1] Báo cáo tại buổi làm việc với Ủy ban về các vấn đề xã hội của Quốc hội về mục tiêu bình đẳng giới chiều 08/4/2019, đại diện Tòa án Nhân dân tối cao cho biết, Tòa án Nhân dân tối cao đã triển khai thực hiện Tòa gia đình và người chưa thành niên và việc đảm bảo bình đẳng giới.

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *